به گفته‌هايى از فيلسوفان نخستين ، همراه با شرح وبسط آنها ، اختصاص مىدهد . فصل اوّل در اين فصل ، ملّا صدرا ابتدأ به شرح معناى امكان ماهوى كه صفتي عدمي است مىپردازد ، وآن را به دو قسم « امكان ذاتي » و « امكان استعدادي » تقسيم مىكند . وسپس ، با بيان اينكه امكان استعدادي فقط وصف كائنات قرار مىگيرد ، ومبدعات فقط به امكان ذاتي متّصف مىشوند ؛ توضيح مىدهد كه معناى « امكان » در هر دو مورد يكسان - يعنى همان « امكان ماهوى » - است ، وتفاوت آن دو به امرى خارج از معناى « امكان » باز مىگردد . بنظر مىرسد كه هدف از توضيح معاني « امكان » در اين مقام ، نزديك شدن به اصطلاح « قوّه » - در مقابل « فعل » - است كه با معناى امكان استعدادي قرابت دارد ؛ ودر فصل دوم توضيح بيشترى دربارهء آن مىدهد . در ميانهء اين فصل ، تحت عنوان « رمزّ مشرقيّ » ، صدرا اصطلاح امكان وجودي را بمعناى نياز وتعلّق ذاتي موجودات ناقص به تنها موجود تامّ وكامل - يعنى حقّ اوّل - مطرح كرده ، بر آن تأكيد مىورزد ؛ واز اين نكته ، در فصل آينده براي تبيين نحوهء ارتباط آفريدگان با آفريدگار بهره مىجويد . « 1 » گويى از همين جا ملّا صدرا مىخواهد اين زمينهء ذهني را براي خواننده فرآهم آورد كه به فرق ميان دو مفهوم « حدوث » ( پيدايش ) و « خلق » ( آفرينش ) تفطّن يابد « 2 » : آنچه در متون ديني مورد تأكيد است ، حيثيّت « مخلوق بودن » جهان است كه وابستگى

--> ( 1 ) رك : همين رساله ، ص 37 - 38 . ( 2 ) رك : توضيحات مصحّح دربارهء مطالب فصل دوازدهم اين رساله ، ص پنجاه ويك - پنجاه ودو .